Devam
3. Konferans evirmenlii retiminde lk Admlar
Trkiye'deki gelimeleri gz nne alan Enstit yakn zamanda annda eviriye ihtiyacn artacan hesaplayarak, 1959 ylnda, Harvard niversitesi'nden bir heyeti stanbul niversitesi ktisat Fakltesi'nde dokuz aylk bir retim programn yrtmesi iin arr. Programn amac i adam yetitirmek deil annda eviri yapabilecek
evirmenler yetitirmektir. (4) Daha nceki yllarda Enstit tarafndan Amerika'ya "public speaking" retimi almas iin gnderilen ve dnte ayn konuda dersler vermeye balayan Hulki Saner Amerikan Heyeti'yle Enstit arasnda koordinasyonu salamakla grevlendirilir. Amerikal profesrler, yabanc dilde retim yapan eitli kolej ve liselerden gelen adaylar arasnda yabanc dil bilgisi ve yetenei yksek, belli bir kltr seviyesine ulam genci seerler. Bunlardan ikisi Okan Atasoy ve Ertan Baar'dr. (5) retim Kadrosu Hulki Saner'den, Amerikal hocalardan ve faklteden birka profesrden oluur. Simltane evirmen adaylarnn gndz okullar olduu iin dersler akamlar verilir ve ktisat Fakltesi'nin amfisinde asma katta kurulan modem kabinlerde uygulamal retim yaplr. Amerikal profesrler adaylara annda eviri tekniklerini, dil seviyelerini nasl gelitireceklerini retirler. in inceliklerini ve pf noktalarn gsterirler. Dersler srasnda ounlukla var diline doru annda eviri altrmalar yaplr. Dokuz ay boyunca terminolojiden, eviri teknikleri ve glklerine kadar konferans evirmenliiyle ilgili ok kapsaml bir retim alrlar ve bu konuda yine hocalarnn dzenledikleri seminerlere katlrlar. Hitabet sanatnn inceliklerini annda eviri etkinliinde nasl kullanacaklarn renirler. Dokuz aylk program sonucunda adaylara sertifikalar verilir. Programlarn bitiren ve sadece bir yl anlamalar olan profesrler Amerika'ya dnerler. Enstit'nn amac ilerde konferanslarda yararlanabilecekleri evirmenler yetitirmektir ama mali nedenlerden tr bu uygulamann devam getirilmez ve gen evirmenler rendiklerini uygulama frsat bulamazlar ve farkl ynlere dalrlar.
B) 60'LI YILLAR: Konferans evirmenlii retiminde ilk ciddi abalar
1 . Avrupa'ya alma dnemi: Konferans evirmenliinde ilk ciddi giriimler
Konferans evirmenlii gerek atlmn Trkiye'nin diplomatik alanda ok youn bir dnem yaad 60'l yllarda gstermitir. 50'li yllarn sonuna doru, Trkiye siyasal istikrarszlk gibi bir dizi sorunla birlikte sosyo-ekonomik zorluklar ve bir gei dneminin tm sanclar iindeydi. lkedeki siyasal istikrarszlk ekonomiye ve topluma yansmt. Kargaa ve anari her geen gn artmaktayd. lke yneticileri mevcut sorunlara etkin zmler getiremiyordu ve siyasi dolaplarn dmen suyuna kaplmlard. 50'li yllarn sonuna doru giderek younlaan siyasal ve ekonomik atmalar lkede tam bir kaos ortam yaratmt. Bylece, 1960 ylnda Trk Silahl Kuvvetleri devlet ynetimine el koydu ve 1960 darbesi Trkiye tarihindeki yerini ald. 1960 darbesi toplumsal alanda ve zellikle sivil kurulularda ok nemli yanklar uyandrd. Bu darbenin sonucunda oluturulan 1961 Anayasa'syla Trkiye'nin nnde yeni bir dnem ald. Bu dnem, daha demokratik bir rejim isteiyle birlikte daha istikrarl ve daha iyi rgtlenmi bir ekonomi zlemiyle biimlendi. (6)
1960 darbesinin yaratt bu ortamda, zel sektr daha fazla nem kazand ve kamu sektryle rekabet edebilir bir hale geldi. Bylece, byk Trk firmalarnn yneticileri ve politikaclar kamu sektr ve zel sektr arasnda bir diyalog ortam yaratmak ve bu iki sektr arasndaki ibirliini pekitirmek arzusuyla i adamlaryla politikaclarn karlkl gr alveriinde bulunmasn salayarak lkenin sorunlarna zm bulmak iin toplanmaya, seminerler ve konferanslar dzenlemeye baladlar. Bu toplantlar, o gne kadar aralarnda srekli ve yapc ilikiler bulunmayan politikaclar, i adamlar ve hatta akademisyenler iin bir buluma ortam yaratt.
te bu noktada, Nejat Eczacba, Vehbi Ko, Trkiye'nin bu iki sanayi devi, kurulan bu diyalog ortamn daha da geniletmeye karar verdiler ve 1970'lerin ortalarna kadar her yl Kilyos'ta lkenin ekonomik durumunun tartld konferanslar dzenlemeye baladlar.
Bylece, deien toplumsal ve ekonomik koullarn dourduu bu ortamda kamu sektrnde olsun zel sektrde olsun uluslararas dzeyde aratrma yapabilecek, konferans ve seminer dzenleyebilecek rgtlere ve kurululara ihtiya duyulmaya baland. Kilyos konferanslarnn ardndan, Trkiye'nin dnya lkeleriyle zellikle de Avrupa lkeleriyle ilikileri dzelmeye balad ve buna bal olarak zmir, Ankara ve stanbul gibi nemli kltr ve i merkezlerinde konferanslar, seminerler birbirini izledi. (7) Bu konferanslar srasnda szl eviriye ihtiya duyulmaktayd. Her iki sektr de bu alanda profesyonel evirmen bulmakta zorlanyordu.
2. Konferans evirmenlii Mesleinin lk ncleri
Konferans organizatrleri bu sektrde giderek hissedilen evirmen an karlayabilmek iin yabanc dil bilen ama evirmenlik konusunda bilgisi olmayan deiik meslek gruplarndan insanlarla almaya baladlar. Hatta, Avrupa' dan simltane evirmen getirttiler ama bu giriimleri sonu vermedi nk gelen yabanc evirmenler Trke bilmiyorlard ve dolaysyla sadece ngilizceden Franszcaya ya da farkl kombinasyonlarda
eviri yapabiliyorlard. Bu nedenle eitli i gruplarndan, bir ekilde yurtdnda bulunmu ngilizce, Almanca ya da Franszcay ok iyi bilen kiilerden yardm istenildi. Fakat yeterli kabin, kulaklk tesisat olmad iin annda eviriden ok ardl eviri yaplyordu.
te bylece, eitli meslek gruplarndan yetimi, bir ya da daha fazla yabanc dili ok iyi bilen, belli bir kltr seviyesinde olan, kendi uzmanlk alanlar iindeki konulara ve terminolojiye hakim baz profesyoneller bu toplantlarda, konferanslarda evirmen olarak grev almaya baladlar. Hemen hemen hepsi bu ii hobi ya da yardm olarak grmekte ya da zor durumda kalan organizatr arkadalarna yaptklar kk bir iyilik olarak dnmekteydiler. Buna karn bugn Trkiye'de Konferans evirmenliini ncleri bu profesyonellerdir, evirmenlik konusunda hibir nbilgileri olmadan atldklar bu macerada deneye deneye bu ii renip zamanla tecrbelerini de artrarak szl eviride ustalatlar ve bu iin bir meslek olmasnda nclk ettiler. (8) Bu "amatr" evirmenler arasnda, Ankara'daki NATO toplantlarna evirmen olarak katlan Berrin Kefeli'nin (9), tannm gazeteci Faik Poray'n (10), stanbul niversitesi letme Enstits'nde ara sra Nezih Neyzi'ye elik eden ve zellikle Vehbi Ko'un evirmenliini yapan Filiz Ofluolu'nun (11) isimlerini sayabiliriz. Fakat tm bu abalara karn unu da belirtmeliyiz ki, konferans evirmenlii yazl eviride ustalam profesyonel evirmenlerin bile olduka zorlandklar bir etkinliktir ve evirmenlik retimi almam bu "amatr evirmenler" konularnda ne kadar uzman olurlarsa olsunlar, yabanc dil bilgileri ana dillerine ne kadar yakn olursa olsun toplantlar srasnda ok byk glkler yaamlar ve tersliklerle karlamlardr. Kimisi bir kere yaptktan sonra bir daha bu ii kalkmam, kimisi srarla devam etmi ama bir sonu alamamtr. Bu durumu gren konferans organizatrleri Avrupa'da olduu gibi Trkiye'de de bu iin artk profesyonel evirmenlerle yaplmas gerektiine karar vermilerdir. Evet profesyonel evirmenlere ihtiya vardr ama Trkiye'de annda eviri yapacak profesyonel bir evirmen bulmak o zaman iin hemen hemen imkanszdr.
